|
Vajrayana - boeddhistische tantra
| |
 |
| |
Monniken maken een
zandmandala |
Tantra of Vajrayana of Mantrayana in boeddhisme
wordt in het westen vaak verkeerd begrepen door het grote
verschil in culturele achtergrond met het verre oosten. Er
wordt in het algemeen heel veel symboliek in tantra gebruikt
die niet makkelijk te doorgronden is, en er is ook verwarring
met de tantrische traditie in het hindoeïsme.
Daarenboven worden de meeste tantrische technieken geheim
gehouden. Deze geheimhouding is niet bedoeld om een exclusieve
club te vormen, maar dit is om te voorkomen dat deze krachtige
psychologische technieken verkeerd gebruikt worden en
mensen grote psychische schade kunnen oplopen. Daarom zijn
de directe aanwijzingen en begeleiding van een kundige spirituele leraar in tantra onontbeerlijk; zelf experimenteren op basis van
een paar gelezen boeken wordt dan ook sterk afgeraden.
Hieronder enkele vragen en antwoorden:
Wat is tantra of Vajrayana?
Vajrayana (spreek uit: vadjrayana), dat
ook wel Tantrayana of Mantrayana wordt genoemd, is een afdeling
van het Mahayana boeddhisme of het 'Grote Voertuig'.
Het is gebaseerd op zowel de Theravada- als op algemene
Mahayana-beoefeningen.
Voordat we het Vajrayana binnengaan, is het nodig dat we goed
geoefend zijn in het streven om van de cyclus van wedergeboorte
bevrijd te worden (drang naar bevrijding), ons hart moet toegewijd
zijn aan het bereiken van de verlichting voor het welzijn
van alle voelende wezens (Bodhicitta) en
we moeten enig inzicht hebben in de wijsheid die de leegte
van inherent bestaan realiseert.
Vervolgens kunnen we van een gekwalificeerde tantrische meester
een initiatie (inwijding/toestemming) ontvangen,
en dienen we ons aan eventuele geloften en verplichtingen
die wij bij de initiatie ontvangen te houden. Op basis hiervan
kunnen we instructies voor beoefening ontvangen en ons wijden
aan de Vajrayana-meditaties.
Eén van de belangrijkste Vajrayana-technieken
bestaat uit onszelf te visualiseren als boeddha en onze omgeving
als de mandala, of de zuivere omgeving van deze boeddha.
Door deze visualisaties, transformeren we ons negatieve zelfbeeld
in dat van de boeddhavorm, en kunnen zo de edele eigenschappen
van een boeddha in onze eigen geestesstroom cultiveren.
Boeddhistische tantra bezit ook technieken om onszelf tijdens
het doodsproces, de tussenfase (bardo in het Tibetaans)
en de wedergeboorte te transformeren in een boeddha.
Er zijn ook speciale meditatietechnieken om zowel één-puntige
concentratie (Shamatha in het Sanskriet) te ontwikkelen als
een buitengewoon subtiele geest te manifesteren. Deze subtiele
staat van geest kan, wanneer je de leegte realiseert, zeer
krachtig en snel de onzuiverheden zuiveren. Hierom kan het
Vadjrayana een gestudeerde en goed getrainde beoefenaar, die
werkt onder leiding van een volledig gekwalificeerde tantrameester,
de verlichting brengen in het huidige leven.
Boeddhistische tantra is niet hetzelfde als hindoeïstische
tantra, al lijkt het er van buiten wellicht wel op. Evenmin is het een soort magie. Er zijn over het Vajrayana
een aantal boeken geschreven die onjuiste informatie of volledig misleidende
interpretaties bevatten. Als we hier dus echt iets over te weten
willen komen, is het van belang om of boeken te lezen die
door een kundig leraar zijn geschreven of, nog veel beter, onderricht van een
gekwalificeerde meester te zoeken.
Vooral over het sexuele aspect van boeddhistische
tantra zijn er bijzonder veel misverstanden; het gaat hier echter
in het geheel niet om orgiën te vieren en orgasmes te
bereiken; integendeel, als men boeddhistische tantra beoefent
dan is juist volledige controle van de sexuele energie belangrijk
om deze energie te transformeren in wijsheid en mededogen.
Wat is een initiatie of
inwijding? Waarom zijn sommige lessen "geheim"?
Het doel van een inwijding is onze geestesstroom
rijp te maken voor tantrische beoefening, door een verbinding
te leggen tussen de boeddhavorm, die een manifestatie van
de alwetende geest van de Boedha is, de leraar die ons begeleidt, en onszelf.
Inwijding ontvangen we niet door lijfelijk aanwezig te zijn
in de kamer waar een inwijding plaatsvindt. We dienen correct te
mediteren en de visualisaties beoefenen die de leraar
beschrijft. Inwijding betekent niet dat er een vaas op ons
hoofd wordt gezet of dat we gezegend water drinken of een
touwtje om onze arm krijgen, maar het is het rijpen van onze eigen
mogelijkheden door de verbinding te leggen met een bepaalde
manifestatie van Boeddha. Of we daadwerkelijk de overdracht ontvangen hangt onder andere af van de
vraag of we een deugdelijke motivatie hebben, en van de kwaliteit
van onze concentratie en meditatie tijdens het inwijdingsritueel.
Een serieuze beoefenaar zoekt na de inwijding aanwijzingen
over hoe hij de oefening moet uitvoeren. Deze aanwijzingen
worden niet vóór de inwijding gegeven omdat
de geest van de leerling dan nog niet voorbereid is om ze
te beoefenen. Dit is de reden waarom ze "geheim"
zijn.
Het is niet zo dat Boeddha karig was en het onderricht niet
wilde delen, noch is de tantrabeoefening het bezit van een
exclusieve groep mensen die jaloers hun geheimen bewaakt.
Om er zeker van te zijn dat degenen die de beoefening gaan
doen ook goed voorbereid zijn, worden aanwijzingen bij tantrische
initiaties alleen gegeven aan degenen die de inwijding ontvangen
hebben. Bijvoorbeeld wordt de gebruikte symboliek in tantra
makkelijk verkeerd begrepen, of mensen gaan gevorderde,
gecompliceerde oefeningen doen zonder de juiste voorbereiding
en aanwijzingen. Omdat de tantrische technieken bijzonder krachtig werken, kunnen ze bij onjuist gebruik ook gevaren opleveren. Vandaar ook de traditioneel zeer sterke persoonlijke band tussen de tantrische adept en de leermeester.
 |
|
Boeddha Vadjradhara
met consort |
|
Wat betekenen de afbeeldingen
in de tantrische kunst?
Vajrayana heeft veel te maken met transformatie
en verandering op de diepste nivo's van onze geest, en daarom wordt veel symboliek gebruikt. Doordat we als westerlingen in het algemeen helemaal niet vertrouwd zijn met de culturele achtergronden uit het oosten, ontstaat er vaak een volledig verkeerde indruk. Er zijn boeddhavormen
die begeerte of woede lijken uit te drukken, maar in feite symboliseren ze juist de transformatie van dergelijke negatieve emoties.
Tantrische seksuele afbeeldingen moeten
we zeker niet volgens de wereldse opvattingen interpreteren. Beelden en thangka's van boeddhavormen in seksuele gemeenschap symboliseren de gemeenschap van methode van mededogen en wijsheid, de twee aspecten van het pad die ontwikkeld dienen te
worden om de verlichting te bereiken. De vrouwelijke vorm
staat voor wijsheid (vooral de wijsheid van de leegte)
en de mannelijke vorm staat voor mededogen. De sexuele energie wordt door beheersing van de energieën in het lichaam getransformeerd van gehechtheid en begeerte naar een heldere staat van geest, diep inzicht, en een diepe realisatie van compassie met alle voelende wezens.
Toornige boeddhavormen zijn geen monsters
die ons bedreigen, maar hun toorn is symbolisch gericht tegen onze eigen onwetendheid,
verstorende emoties en egoïsme, die onze werkelijke
vijanden zijn, en vaak krachtig aangepakt moeten worden.
In het vajrayana gaat het dus niet alleen om het 'uitblussen' van negatieve emoties, maar juist hun energie gebruiken om het tegenovergestelde te bereiken; van egoïstische begeerte naar allesomvattende liefde, en van woede naar de altruïstische wens om anderen te helpen.
|
