Home Maitreya Instituut
 

De wijsheid van de leegte en zelfloosheid

     Boeddha ogen
   

De wijsheid van "de leegte" is een bijzonder belangrijk onderwerp in het boeddhisme, maar ook een zeer complex onderwerp. Deze wijsheid is eigenlijk niet of nauwelijks onder worden te brengen, en is meer een directe ervaring dan een 'begrijpen'. Verschillende tradities hebben daarom ook verschillende filosofische benaderingen ontwikkeld om deze wijsheid uit te leggen, maar uiteindelijk gaat het erom zelf deze wijsheid zelf direct te ervaren door veel studie en meditatie.

Een aantal vragen en antwoorden:

Betekenen "zelfloosheid' en 'leegte' hetzelfde?

In het algemeen wel.

Wat is het voordeel van het realiseren van zelfloosheid of leegte?

Als we de leegte direct zelf realiseren, zijn we in staat onze geest te reinigen van alle verduisteringen zoals negatieve gewoontes en onjuiste zienswijzen. Op dit moment wordt onze geest verduisterd door onwetendheid: de manier waarop we onszelf en andere verschijnselen waarnemen en begrijpen is niet de manier waarop ze werkelijk bestaan, maar het is een reflectie van hoe we dingen begrijpen. Omdat we niet alles in deze wereld begrijpen, is ons idee van de werkelijkheid dus beperkt, en niet volledig.
Het is te vergelijken met iemand die de hele tijd een rode zonnebril draagt. Alles wat hij ziet lijkt rood gekleurd en hij denkt dat alles vanuit zichzelf rood is. Als hij zijn zonnebril zou afzetten, zou hij ontdekken dat veel dingen in feite op heel andere kleuren hebben.
Een andere analogie voor onze onjuiste zienswijze is iemand die naar een film kijkt en denkt dat de mensen op het witte doek echt zijn. De toeschouwer wordt emotioneel en raakt betrokken bij het lot van de personages, hij raakt gehecht aan de held en heeft een hekel aan de personages die hem storen. Maar ze zijn slechts projecties die afhankelijk zijn van oorzaken en voorwaarden zoals de film, de projector en het witte doek. De leegte begrijpen is vergelijkbaar met het begrijpen dat er geen echte mensen op het witte doek bewegen. Toch bestaat het zichtbare beeld en geluid van de personages; maar ze zijn afhankelijk van de film, het witte doek, etc. Men kan dus wel degelijk van de film genieten, maar niet met zulke heftige emoties wanneer de held van alles 'echt' meemaakt.

Door de wijsheid die de leegte direct realiseert, nemen we waar hoe we zelf en andere verschijnselen bestaan: ze hebben geen (zijn leeg van een) geïsoleerd, onafhankelijk bestaan. Ze bestaan door oorzaken, ze bestaan niet uit onze gefantaseerde projecties ervan - vooral niet de projectie van inherent (of onafhankelijk) bestaan. Als we de wijsheid die de leegte realiseert bezitten, zijn we bevrijd van de ketenen van onwetendheid die de werkelijkheid verkeerd begrijpt.
Als we onze geest vertrouwd maken met de leegte, dan verwijderen we geleidelijk alle onwetendheid, boosheid, gehechtheid, trots, jaloezie en andere verstorende emoties uit onze geest, omdat die alle gebaseerd zijn op onjuistheden. Hierdoor stoppen we met het creëren van destructieve activiteiten die daaruit voortkomen. Als we bevrijd zijn van de invloed van onwetendheid, verstorende emoties en de activiteiten die daaruit voortvloeien, worden we bevrijd van de oorzaken van al onze problemen en zo houden de problemen dus op te bestaan. Met andere woorden, de wijsheid die de leegte realiseert is het ware pad naar geluk. Iemand die de wijsheid van de leegte realiseert is daarmee ook heel dichtbij het ontsnappen aan de kringloop van het bestaan, en eeuwigdurend geluk.

Wat betekent; "Alle mensen en verschijnselen zijn leeg van waar bestaan of inherent bestaan"?

Dit betekent dat mensen en alle andere verschijnselen (tafels etc.) leeg zijn van onze gefantaseerde projecties. Een van de belangrijkste bedrieglijke kwaliteiten die we op mensen en verschijnselen projecteren is dat ze inherent bestaan, alsof ze bestaan zoals we denken, zonder af te hangen van oorzaken en omstandigheden, onderdelen, en ons bewustzijn dat ze begrijpt en benoemt. In onze normale, alledaagse zienswijze lijken ze een ware inherente aard te hebben, alsof ze werkelijk onafhankelijk zijn, alsof we deze echte, onafhankelijke fenomenen zouden kunnen vinden als we ernaar zouden zoeken. Ze lijken er te zijn, onafhankelijk van hun oorzaken en omstandigheden, onafhankelijk van de delen waaruit ze zijn opgebouwd, en onafhankelijk van onze geest die ze begrijpt en benoemt. Die verschijnselen zijn onze projektie van 'werkelijk bestaan' of inherent bestaan, en onze geest neemt aan dat ze 'echt' zo bestaan als we ze waarnemen.
Wanneer we echter analytisch onderzoeken of dingen zo onafhankelijk bestaan als op het eerste gezicht lijkt, dan ontdekken we dat dit helemaal niet zo is. Ze zijn leeg van onze gefantaseerde projecties, en we zien feitelijk alleen onze eigen projecties wanneer we dingen bekijken. Dit is heel vergelijkbaar met het menselijke oog: we zien in feite objecten niet direct, maar alleen een projectie van het beeld op ons netvlies, inclusief alle imperfecties van onze ooglens. Toch bestaan dingen, maar op een afhankelijke manier, want ze hangen af van oorzaken en omstandigheden die ze gevormd hebben, en van de geest die ze begrijpt en benoemt.

Als alle mensen en verschijnselen zelfloos en leeg zijn, betekent het dan dat niets echt bestaat?

Nee, verschijnselen en mensen bestaan wel degelijk, maar wat boeddhisten noemen in de conventionele werkelijkheid. Per slot van rekening zit ik hier te typen en zit jij te lezen! Leegte is niet hetzelfde als nihilisme. Het betekent dat mensen en verschijnselen leeg zijn van onze gefantaseerde projecties. Ze bezitten niet de aspecten die onze verkeerde (beperkte) opvattingen aan ze toekennen. Ze bestaan niet op de manier waarop ze nu aan ons verschijnen, maar ze bestaan wel degelijk.

Hoe kunnen we het beste de leegte van inherent bestaan realiseren?

Omdat het moeilijk is deze realisatie te bereiken en het een gevorderd stadium van het pad is, ontwikkelen we ons begrip langzaam. Het pad naar bevrijding en verlichting verloopt geleidelijk, en we beoefenen het dan ook in fasen. Eerst oefenen we ons met studie en meditatie in de elementaire aspecten van het pad zoals vergankelijkheid, toevlucht nemen, liefde en mededogen, etc. Daarna luisteren we naar lessen over leegte door een betrouwbare en kundige leraar. Wanneer we deze lessen overdenken en bepraten, wordt ons begrip helderder. Pas nadat we een helder idee van het onderwerp hebben, integreren we het door middel van meditatie in onze geest.


Zie ook deze lezing van Lama Yeshe over de leegte.

 

 

           FPMT logo

  Home  |  Vorige pagina  |  ^Top van de pagina            

Studie en meditatie in het Tibetaans boeddhisme           

Laatste pagina update: 13-mar-17
© Maitreya Instituut 2000-2017