Home Maitreya Instituut
 

Boeddhisme in een notendop

   Boeddha Shakyamoenie, door Andy Weber
 
Shakyamoenie Boeddha

Ruim 2500 jaar geleden leefde Prins Siddhartha Gautama in Noord India. Na een lange spirituele zoektocht bereikte hij de volledige verlichting en werd een Boeddha. Iedereen kan in principe Boeddha worden door alle positieve kwaliteiten van de geest te ontwikkelen en alle negatieve aspecten van onze eigen geest te verwijderen. De Boeddha onderwees ruim 40 jaar lang, maar de essentie van al zijn leringen gaat over hoe het lijden van voelende wezens op te heffen.

De leer van Boeddha Shakyamoenie is kort samengevat in zijn eerste belangrijke onderricht: de vier edele waarheden:

  1. leven wordt gekenmerkt door lijden (fysieke en mentale problemen)
  2. de oorzaken voor dit lijden zijn verstorende emoties als gehechtheid, boosheid, onwetendheid en negatief karma
  3. het is mogelijk om het lijden definitief te stoppen en blijvend geluk te ervaren
  4. de manier waarop we dat kunnen bereiken.

Het woord 'lijden' (Sanskriet: dukkha) verwijst in het boeddhisme niet alleen naar pijn, maar alle soorten van ongemak, problemen en frustraties. Dit lijden - zelfs lichamelijk lijden - speelt zich uiteindelijk af in onze geest, en wordt bepaald door hoe onze geest het leven ervaart en begrijpt. Hieruit volgt dat wanneer we onze geest veranderen, we ook onze ervaring van problemen en pijn kunnen veranderen, en zelfs geheel kunnen beëindigen.

Om onze geest positief te ontwikkelen is het nodig om de instelling van onze geest te veranderen door een positieve motivatie te ontwikkelen, door bijvoorbeeld meditatie. Maar ook onze dagelijkse aktiviteiten dienen onze positieve houding te reflecteren. De basishouding in het boeddhisme is te proberen anderen gelukkig te maken, en ze op zijn minst geen schade toe te brengen. In die zin kun je stellen dat het boeddhisme vooral ook een levenswijze is.
In de woorden van de Boeddha: "Verricht geen enkele schadelijke activiteit, verzamel volmaakt heilzame activiteiten, bedwing volkomen de eigen geest, dit is de leer van de Boeddha".

Door negatieve handelingen (zoals doden, stelen etc.) en destructieve drijfveren (woede, gehechtheid, verkeerde zienswijzen, etc.) te vermijden, vermijden we onszelf en anderen schade te berokkenen. Door positieve eigenschappen zoals onbevooroordeelde liefde en mededogen te ontwikkelen, heeft ons handelen positieve gevolgen voor onszelf en anderen. Door het beheersen van onze geest kunnen we ons ontdoen van valse projecties en slechte gewoontes; en we maken onszelf kalm en vredig door de werkelijkheid te begrijpen.

De essentie van Boeddha's onderricht is ook vervat in de drie hoofdzaken van het pad: de drang naar bevrijding (van lijden), de wens om alle voelende wezens te van het lijden te bevrijden door zelf Boeddha te worden, en wijsheid.
In eerste instantie proberen we verlost te worden van onze eigen problemen die veroorzaakt worden door onze verwarring en de gevolgen daarvan. Vervolgens zien we dat andere mensen ook vergelijkbare problemen hebben, en met liefde en mededogen wijden we ons hart toe aan het doel om zelf een boeddha te worden zodat we met onze wijsheid op grote schaal anderen kunnen helpen. Om boeddha te kunnen worden is het essentieel dat we de wijsheid ontwikkelen die de ware aard van onszelf en andere verschijnselen begrijpt.

Een aantal kernbegrippen van het boeddhisme op een rijtje:

  • Wedergeboorte, alle voelende (bewuste) wezens worden wedergeboren en ervaren in die levens problemen en lijden; we kunnen ons hiervan bevrijden door wijsheid in onze geest te ontwikkelen en zo het uiteindelijke geluk te realiseren (Nirvana).
  • Karma, al onze daden hebben gevolgen voor onszelf; anderen helpen brengt geluk, anderen schade toebrengen zorgt uiteindelijk voor problemen voor onszelf.
  • Liefde betekent in het boeddhisme wensen dat voelende wezens gelukkig zijn. Dit is geheel zonder zelfbelang, maar altruistisch. De vage definities van liefde in de westerse cultuur scheppen veel verwarring, omdat daar vaak juist wel vaak zelfbelang meespeelt - zoals bij verliefdheid en sex.
  • Compassie / liefdevolle vriendelijkheid is in het boeddhisme wensen dat voelende wezens geen lijden ervaren. Het ligt niet ver van Liefde af, maar traditioneel hoort bij compassie ook het gevoel van 'iets te moeten doen' aan de problemen. Wanneer we andere voelende wezens als minstens zo belangrijk als onszelf beschouwen, dan creëren we vanzelf de oorzaken voor ons eigen geluk.
  • Wijsheid, alles bestaat relatief - een bijzonder moeilijk te verwoorden begrip, ook wel de leegte of zelfloosheid wordt genoemd.
  • Meditatie, een belangrijk hulpmiddel om onze geest te begrijpen, te leren beheersen en onszelf positief te ontwikkelen.
  • Mindfulness: één van de vele boeddhistische meditatietechnieken die momenteel ook buiten het boeddhisme erg populair is.
  • Verlichting: strikt genomen zijn er twee nivo's van verlichting in het boeddhisme: een Arhat is een persoon die bevrijd is van wedergeboorte (en dus ook van alle lijden); een Boeddha is iemand die alle mogelijke kwaliteiten heeft ontwikkeld, en zich van alle negatieve kwaliteiten heeft ontdaan.
  • Toevlucht nemen, dit is 'boeddhist worden', oftewel vertrouwen schenken in de Boeddha, zijn leer (Dharma) en de boeddhistische gemeenschap (Sangha).

 

 

           FPMT logo

  Home  |  Vorige pagina  |  ^Top van de pagina            

Studie en meditatie in het Tibetaans boeddhisme           

Laatste pagina update: 13-mar-17
© Maitreya Instituut 2000-2017