Mandala's

	Traditionele mandala offerande
	Mandala offerande moedra
	Moderne 3D Kalachakra mandala in kunststof Klik voor een vergroting
	Maken van een zandmandala
	Zandmandala van Avalokiteshvara

Het Sanskriet woord mandala betekent 'cirkel'. In het Tibetaans boeddhisme vinden we twee hoofdtypen mandala's; het kan een symbolische voorstelling zijn van het universum, zoals gebruikt in de mandala offerande; maar het kan ook specifiek de symbolische voorstelling zijn van het paleis en omgeving van een meditatieboeddha.

De mandala als onze wereld

In het oude India, ten tijde van het leven van de historische Boeddha Shakyamuni, werd het universum nogal anders voorgesteld dan ons hedendaags wetenschappelijk onderzoek laat zien. Evenals de jains, stelden de boeddhisten zich het universum voor met in het midden een 'axis mundi' in de vorm van de berg Meru. Hieromheen bevinden zich oceanen met 12 continenten, waaronder onze eigen wereld, op een min of meer platte schijf. Boven onze mensen-wereld bevinden zich de verschillende bestaanswerelden van half-goden en goden, en onder ons bevinden zich de bestaanswerelden van de hongerige wezens en de ongelukkigen van de helse werelden, waar voelende wezens worden wedergeboren afhankelijk van hun karma.

In rituelen tijdens gebedsdiensten, en bij de traditionele gebeden voordat een spirituele leraar Dharma onderwijst, wordt meestal een 'mandala offerande' gedaan, waarbij symbolisch het gehele universum aan de leraar geofferd wordt. Dit kan begeleid worden met het speciale handgebaar (moedra in het Sanskriet), of een set van mandala-ringen wordt gevuld om het hele universum te symboliseren. Zie ook de pagina mandala offerande.

De mandala als de wereld van een meditatieboeddha

Waarschijnlijk de meest bekende vorm van mandala's in het Tibetaans boeddhisme zijn de schilderingen (thangka's) of de afbeeldingen in gekleurd zand, de zogenaamde zandmandalas. In feite echter, wordt deze mandala als een 3-dimensionale wereld gevisualiseerd in tantra meditaties, en er bestaan ook 3D modellen van mandala's - veelal van hout of koper. Het centrale paleis is meestal een vierkante structuur, omgeven door verschillende cirkels.

Iedere meditatieboeddha heeft zijn eigen mandala met verschillende kleuren en vormen, en er bevinden zich meestal ook meerdere meditatieboeddha's in een mandala. In het complexe tantra systeem van Kalachakra bevinden zich maar liefst 722 meditatieboeddha's in de volledige mandala, welke door gevorderde beoefenaars tot in elk kleinste detail gevisualiseerd worden om een zeer hoge graad van verfijnde concentratie te bereiken.

Ieder kleinste detail van een mandala heeft een symbolische betekenis, en vaak meer dan één. De boeddhavormen kunnen meerdere gezichten of armen hebben, en veelal houden ze rituele instrumenten vast (zoals de vadjra en bel) die allemaal ook weer hun eigen betekenis hebben. Deze details kunnen bijvoorbeeld de verstorende emoties verbeelden die door de boeddha's zijn overwonnen, de verschillende gezuiverde zintuigen, of de verschillende stadia van het spirituele pad die een boeddha heeft doorlopen.

Het maken van een zandmandala kan al snel 10 tot 20 lange mandagen werk zijn, en is veel meer dan 'zo maar' een kunstwerk. De monniken of nonnen die dit meestal doen beginnen de dag met speciale gebeden, zegenen de gereedschappen en het zand etc. voordat ze beginnen. Ook het 'schilderen' met zand vereist een grote mate van concentratie, zodat eigenlijk het hele ontstaansproces een dagenlange meditatie vormt. Het is vooral ook de positieve energie van deze meditatie die bijzonder krachtig op de omgeving kan werken. Meestal wordt kort na het gereedkomen van een zandmandala deze ook weer vernietigt, en het zand wordt veelal in een rivier gegooid, om op deze wijze het water te zegenen. Dit proces symboliseert daarmee ook vergankelijkheid

In Maitreya Instituut Amsterdam is een dergelijke zandmandala eind 2005 gemaakt door de monniken van het Ganden klooster uit India; zie ook dit foto-verslag.