Home Maitreya Instituut
 

Boeddhistische Meditatie

   Lama Yeshe
 

Er bestaan veel verschillende vormen van meditatie. Binnen het boeddhisme wordt mediteren al meer dan 2500 jaar uitgebreid beoefend als belangrijkste manier om je eigen geest te leren kennen en aan je geluk te werken.

Een aantal veelgestelde vragen over meditatie:

Wat is meditatie?

Het Tibetaanse woord voor mediteren is 'gom', dat (ge-)wennen of 'zich bekend maken' betekent. Mediteren betekent dus dat we onszelf positieve en realistische houdingen aanwennen. Mediteren is niet zozeer met de benen in de knoop en met een 'heilige' uitdrukking op je gezicht zitten, maar mediteren is veel meer een instelling van onze geest. Zelfs wanneer het lichaam in de perfecte houding zit, mediteren we niet echt als onze geest onrustig is en willekeurig denkt aan allerlei mensen of dingen.

Tijdens het mediteren transformeren we onze verwarde en (over)haastige gedachten en zienswijzen zodat deze beter overeenkomen met de werkelijkheid. In plaats van onrust en woede kunnen we meer mededogen en liefde voelen. We zitten vaak verstrikt in onze eigen verwarrende emoties en vooroordelen over onszelf en de wereld, maar met meditatie proberen we ruimte en duidelijkheid te scheppen in onze eigen geest.

"Denk vooral niet dat het onderzoeken en begrijpen van de natuur van je geest alleen een oosterse 'trip' is. Dat is een verkeerd idee; het is geen oosterse trip, het is jouw trip. Hoe kun je je lichaam, of het beeld wat je van jezelf hebt losmaken van je geest? ...
Door grondig onderzoek kun je je realiseren dat wanneer je hele leven is gewijd aan het zoeken naar geluk via dingen zoals chocolade en ijsjes, het niet echt van belang dat je als mens geboren bent. Vogels en honden hebben dezelfde houding in het leven. Als je denkt dat je intelligent bent, zou je je leven toewijden aan doelen die hoger liggen dan die van kippen! ...
Een sterk straalvliegtuig heeft een goede piloot nodig; je geestes-piloot zou wijsheid moeten zijn, die de aard van je geest begrijpt. Dan kun je krachtige energie sturen naar het verbeteren van je leven, in plaats van ongecontroleerd als een wilde olifant rond te rennen die jezelf en anderen kapot maakt."
Lama Thubten Yeshe (uit 'Be your own therapist')

Kan mediteren gevaarlijk zijn? Kun je er gek van worden?

Als we leren mediteren van een gekwalificeerde leraar, die les geeft in een verantwoorde methode en we volgen deze aanwijzingen op, dan bestaat er geen enkel gevaar. Mediteren is immers eenvoudig het geleidelijk aan opbouwen van een positieve geestesgesteldheid. Maar het is onverstandig om zonder de juiste instructies gevorderde oefeningen te proberen als we nog beginners zijn. Zolang we echter een betrouwbaar pad volgen op een geleidelijke manier, dan kan iedereen zelfs Boeddha worden.

Om te mediteren moeten we dus eerst betrouwbare aanwijzingen ontvangen van een betrouwbare leraar. Sommige mensen denken dat ze hun eigen manier van mediteren wel kunnen uitvinden en dat ze het niet van een kundige leraar hoeven te leren. Dit is erg onverstandig, want we kunnen onszelf ook schadelijke denkpatronen en gewoontes aanleren. Het is in ons eigen belang dat we luisteren naar onderricht van een betrouwbare bron zoals de Boeddha. Dit onderricht is eeuwenlang beproefd door kundige beoefenaars van meditatie. Op deze wijze kunnen we vaststellen dat een traditie van onderricht en meditatie werkt, en het dus waard is om beoefend te worden. Tegenwoordig onderwijzen veel mensen meditatie en spirituele wegen, maar het is goed te weten met wie we te maken hebben en niet zomaar ergens enthousiast inspringen. Als de meditatieoefening door Boeddha is onderwezen en via een zuivere overlevering duizenden jaren is doorgegeven, dan kunnen we er tenminste enig vertrouwen in schenken. Zo'n oefening is dan niet door een willekeurig persoon verzonnen die mogelijk geen idee heeft van nadelige effekten.

Hoe leren we mediteren? Welke soorten meditatie zijn er?

De traditionele manier is dat we op de eerste plaats luisteren naar de lessen en daarna verdiepen we ons begrip door erover na te denken. Daarna integreren we datgene wat we geleerd hebben door middel van meditatie in onze geestesstroom. We luisteren bijvoorbeeld naar lessen over hoe we onbevooroordeelde liefde voor alle wezens kunnen ontwikkelen. Vervolgens gaan we na of dat mogelijk is. We leren elke stap in de beoefening te begrijpen. Daarna bouwen we deze positieve geestesgesteldheid op door hem te integreren in onszelf; we beoefenen de verschillende stappen die leiden tot het ervaren van die onbevooroordeelde liefde, en uiteindelijk wordt deze liefde een deel van onze manier van denken en zijn.

Boeddha heeft een grote verscheidenheid aan meditatietechnieken onderwezen, en de overlevering hiervan bestaat tot op de dag van vandaag. Er zijn twee algemene soorten meditatie: meditatie om concentratie (shamatha) te ontwikkelen en meditatie om analytisch vermogen en wijsheid (vipassana) te ontwikkelen. We kunnen ook eenvoudige meditaties doen om de geest te kalmeren en hem te bevrijden van het normale gekakel door de ademhaling bewust te volgen. Dit helpt ons in het dagelijks leven rustiger te zijn en ons minder zinloze zorgen te maken. Andere meditaties kunnen ons helpen om specifieke zaken zoals boosheid, gehechtheid of jaloezie te beheersen door een positieve en realistische houding tegenover andere mensen te ontwikkelen. Er zijn zuiveringsmeditaties om de indrukken van negatieve activiteiten (karma) te zuiveren en knagende schuldgevoelens te stoppen. In sommige meditaties doorzien we de fantasieën die we koesteren omtrent wie we zijn, en bouwen we een realistisch zelfvertrouwen en een positief zelfbeeld op. Dit zijn slechts enkele voorbeelden van de verschillende soorten van meditatie binnen het boeddhisme.

Wat zijn de voordelen van mediteren?

Door tijdens meditaties een positieve geestesgesteldheid op te bouwen verandert geleidelijk aan ons gedrag in het dagelijks leven. Onze woede is beteugeld, we zijn beter in staat om beslissingen te nemen en we worden minder vaak ontevreden of rusteloos. Deze meditatieresultaten kunnen we al snel ervaren.

Maar het is goed te proberen een ruimere motivatie voor mediteren te ontwikkelen dan alleen ons huidige geluk. Als we de motivatie tot mediteren opwekken om onze toekomstige levens voor te bereiden, om de bevrijding van de cyclus van telkens terugkerende problemen (wedergeboorte) te bereiken, of om de volledige verlichting voor het welzijn van alle voelende wezens te bereiken, dan zal onze geest uiteraard ook in het hier en nu vredig en kalm zijn. Bovendien zullen we met een bredere motivatie in staat zijn deze hogere doelen te bereiken.

Het is heel heilzaam om regelmatig te mediteren, zelfs al doen we het iedere dag maar even. Denk niet: "Ik heb een baan en ik kan niet mediteren. Dat is het werk van monniken en nonnen." Helemaal niet! Om meditatie ons te laten helpen, zouden we er elke dag wat tijd voor uit moeten trekken. Zelfs wanneer we geen zin hebben in meditatie is het belangrijk dat we elke dag een stukje "stilte" voor onszelf reserveren: een moment om stil te zitten en na te denken over wat we doen en waarom, een moment om een Dharma-boek te lezen of om een tekst te reciteren.

Het is buitengewoon belangrijk dat we leren van onszelf te houden en goed alleen kunnen zijn. Vooral in de moderne maatschappij waarin mensen zo druk zijn, is het noodzakelijk dat we ons af en toe terugtrekken, bij voorkeur 'smorgens voordat de dagelijkse bezigheden zijn begonnen. We hebben altijd tijd om ons lichaam te voeden; we slaan normaal nooit een maaltijd over omdat we begrijpen hoe belangrijk het is om te eten. Evenzo is het goed wat tijd uit te trekken voor het voeden van onze geest, omdat dit minstens even belangrijk is voor een gelukkig leven.

Wat zijn begeleide meditaties?

Groepsmeditaties worden in de Tibetaanse traditie in westerse centra altijd begeleid door een leraar of gevorderde student. De basistechniek wordt aangeleerd door een vast patroon te ontwikkelen. We zetten eerst de motivatie door bijvoorbeeld te beginnen met enige gebeden, gevolgd door de eigenlijke meditatie, en we sluiten af met het toewijden van de positieve energie die we tijdens de meditatie hebben gecreeerd.
Het mediteren in een groep maakt de ervaring over het algemeen veel sterker, en vooral wanneer we ons meerdere dagen geheel op mediteren richten in een retraite zonder veel afleiding dan wordt onze geest vanzelf meer geconcentreerd en meer open. Vooral bij analytische meditaties en visualisaties legt de leider tijdens de meditatie uit waar men over na kan denken en wat er gevisualiseerd wordt.

Meditatie in het Maitreya Instituut?

Er worden meditaties geleid in Amsterdam op maandag-, woensdag- en donderdagavond en in Loenen op dinsdagavond door ervaren studenten. Maar ook tijdens de cursusprogramma's is meditatie een belangrijk onderdeel. Daarnaast zijn er in Amsterdam en Loenen regelmatig extra meditatiedagen en retraites, zie hiervoor ook de Programmakalender.


Zie ook:

Meditatie: hoe, waarom, waarop door Geshe Sonam Gyaltsen
De voordelen van retraite
door Lama Zopa Rinpochee
Effect van meditatie op het brein van VPRO Labyrint: een interessante online documentaire documentaire Wetenschappers onderzoeken meditatie van de BOS

 

 

        

  Home  |  Vorige pagina  |  ^Top van de pagina  

Studie en meditatie in het Tibetaans boeddhisme

Laatste pagina update: 17-dec-13
© Maitreya Instituut 2000-2013