Boeddhistische Meditatie
Er bestaan veel verschillende vormen van meditatie. Binnen het boeddhisme wordt mediteren al meer dan 2500 jaar uitgebreid beoefend als belangrijkste manier om je eigen geest te leren kennen en aan je geluk te werken.
Een aantal veelgestelde vragen over meditatie:
Wat is meditatie?
Het Tibetaanse woord voor mediteren is 'gom',
dat (ge-)wennen of 'zich bekend maken' betekent. Mediteren
betekent dus dat we onszelf positieve en realistische
houdingen aanwennen. Mediteren is niet zozeer met de benen in de knoop en met een 'heilige' uitdrukking op je gezicht zitten, maar mediteren
is veel meer een instelling van onze geest. Zelfs wanneer
het lichaam in de perfecte houding zit, mediteren we niet
echt als onze geest onrustig is en willekeurig denkt aan allerlei mensen of dingen.
Tijdens het mediteren transformeren we onze
verwarde en (over)haastige gedachten en zienswijzen zodat
deze beter overeenkomen met de werkelijkheid. In plaats
van onrust en woede kunnen we meer mededogen en liefde voelen. We zitten
vaak verstrikt in onze eigen verwarrende emoties en vooroordelen
over onszelf en de wereld, maar met meditatie proberen
we ruimte en duidelijkheid te scheppen in onze eigen geest.
"Denk vooral niet dat
het onderzoeken en begrijpen van de natuur van je geest
alleen een oosterse 'trip' is. Dat is een verkeerd idee;
het is geen oosterse trip, het is jouw trip. Hoe kun je
je lichaam, of het beeld wat je van jezelf hebt losmaken
van je geest? ...
Door grondig onderzoek kun je je realiseren dat wanneer
je hele leven is gewijd aan het zoeken naar geluk via dingen
zoals chocolade en ijsjes, het niet echt van belang dat
je als mens geboren bent. Vogels en honden hebben dezelfde
houding in het leven. Als je denkt dat je intelligent bent,
zou je je leven toewijden aan doelen die hoger liggen dan
die van kippen! ...
Een sterk straalvliegtuig heeft een goede piloot nodig;
je geestes-piloot zou wijsheid moeten zijn, die de aard van
je geest begrijpt. Dan kun je krachtige energie sturen naar
het verbeteren van je leven, in plaats van ongecontroleerd
als een wilde olifant rond te rennen die jezelf en anderen
kapot maakt."
Lama Thubten Yeshe (uit 'Be your own therapist')
Kan mediteren gevaarlijk
zijn? Kun je er gek van worden?
Als we leren mediteren van een gekwalificeerde
leraar, die les geeft in een verantwoorde methode en we volgen
deze aanwijzingen op, dan bestaat er geen enkel gevaar. Mediteren
is immers eenvoudig het geleidelijk aan opbouwen van een positieve geestesgesteldheid. Maar het is onverstandig om zonder
de juiste instructies gevorderde oefeningen te proberen
als we nog beginners zijn. Zolang we echter een betrouwbaar
pad volgen op een geleidelijke manier, dan kan iedereen
zelfs Boeddha worden.
Om te mediteren moeten we dus eerst betrouwbare
aanwijzingen ontvangen van een betrouwbare leraar. Sommige
mensen denken dat ze hun eigen manier van mediteren wel kunnen
uitvinden en dat ze het niet van een kundige leraar hoeven
te leren. Dit is erg onverstandig, want we kunnen onszelf
ook schadelijke denkpatronen en gewoontes aanleren. Het is
in ons eigen belang dat we luisteren naar onderricht van een
betrouwbare bron zoals de Boeddha. Dit onderricht is eeuwenlang
beproefd door kundige beoefenaars van meditatie. Op deze wijze
kunnen we vaststellen dat een traditie van onderricht en meditatie
werkt, en het dus waard is om beoefend te worden. Tegenwoordig
onderwijzen veel mensen meditatie en spirituele wegen, maar
het is goed te weten met wie we te maken hebben en niet zomaar
ergens enthousiast inspringen. Als de meditatieoefening door
Boeddha is onderwezen en via een zuivere overlevering duizenden
jaren is doorgegeven, dan kunnen we er tenminste enig vertrouwen
in schenken. Zo'n oefening is dan niet door een willekeurig
persoon verzonnen die mogelijk geen idee heeft van nadelige
effekten.
Hoe leren we mediteren?
Welke soorten meditatie zijn er?
De traditionele manier is dat we op de eerste
plaats luisteren naar de lessen en daarna verdiepen we ons
begrip door erover na te denken. Daarna integreren we datgene
wat we geleerd hebben door middel van meditatie in
onze geestesstroom. We luisteren bijvoorbeeld naar lessen
over hoe we onbevooroordeelde liefde voor alle wezens
kunnen ontwikkelen. Vervolgens gaan we na of dat mogelijk
is. We leren elke stap in de beoefening te begrijpen. Daarna
bouwen we deze positieve geestesgesteldheid op door hem te
integreren in onszelf; we beoefenen de verschillende stappen
die leiden tot het ervaren van die onbevooroordeelde
liefde, en uiteindelijk wordt deze liefde een deel van onze
manier van denken en zijn.
Boeddha heeft een grote verscheidenheid aan
meditatietechnieken onderwezen, en de overlevering hiervan
bestaat tot op de dag van vandaag. Er zijn twee algemene soorten
meditatie: meditatie om concentratie (shamatha) te ontwikkelen en meditatie
om analytisch vermogen en wijsheid (vipassana) te ontwikkelen.
We kunnen ook eenvoudige meditaties doen om de geest te kalmeren
en hem te bevrijden van het normale gekakel door de ademhaling
bewust te volgen. Dit helpt ons in het dagelijks leven rustiger
te zijn en ons minder zinloze zorgen te maken. Andere meditaties kunnen
ons helpen om specifieke zaken zoals boosheid, gehechtheid of jaloezie te beheersen
door een positieve en realistische houding tegenover andere
mensen te ontwikkelen. Er zijn zuiveringsmeditaties om de
indrukken van negatieve activiteiten (karma) te zuiveren en knagende
schuldgevoelens te stoppen. In sommige meditaties doorzien
we de fantasieën die we koesteren omtrent wie we zijn,
en bouwen we een realistisch zelfvertrouwen en een positief
zelfbeeld op. Dit zijn slechts enkele voorbeelden van de verschillende
soorten van meditatie binnen het boeddhisme.
Wat zijn de voordelen van
mediteren?
Door tijdens meditaties een positieve geestesgesteldheid
op te bouwen verandert geleidelijk aan ons gedrag in het dagelijks
leven. Onze woede is beteugeld, we zijn beter in staat om
beslissingen te nemen en we worden minder vaak ontevreden of rusteloos.
Deze meditatieresultaten kunnen we al snel ervaren.
Maar het is
goed te proberen een ruimere motivatie
voor mediteren te ontwikkelen dan alleen ons huidige geluk.
Als we de motivatie tot mediteren opwekken om onze toekomstige
levens voor te bereiden, om de bevrijding van de cyclus
van telkens terugkerende problemen (wedergeboorte)
te bereiken, of om de volledige verlichting voor
het welzijn van alle voelende wezens te bereiken,
dan zal onze geest uiteraard ook in het hier en nu vredig en kalm
zijn. Bovendien zullen we met een bredere motivatie in staat zijn deze hogere doelen te bereiken.
Het is heel heilzaam om regelmatig te mediteren,
zelfs al doen we het iedere dag maar even.
Denk niet: "Ik
heb een baan en ik kan niet mediteren. Dat is het werk van
monniken en
nonnen." Helemaal niet! Om meditatie ons te laten
helpen, zouden we er elke dag wat tijd voor uit moeten trekken.
Zelfs wanneer we geen zin hebben in meditatie is het belangrijk dat
we elke dag een stukje "stilte" voor onszelf reserveren:
een moment om stil te zitten en na te denken over wat we doen
en waarom, een moment om een Dharma-boek te lezen
of om een tekst te reciteren.
Het is buitengewoon belangrijk
dat we leren van onszelf te houden en goed alleen kunnen zijn.
Vooral in de moderne maatschappij waarin mensen zo druk zijn,
is het noodzakelijk dat we ons af en toe terugtrekken, bij
voorkeur 'smorgens voordat de dagelijkse bezigheden zijn
begonnen. We hebben altijd tijd om ons lichaam te voeden;
we slaan normaal nooit een maaltijd over omdat we begrijpen hoe belangrijk
het is om te eten. Evenzo is het goed wat tijd uit te
trekken voor het voeden van onze geest, omdat dit minstens
even belangrijk is voor een gelukkig leven.
Wat zijn begeleide meditaties?
Groepsmeditaties worden in de Tibetaanse
traditie in westerse centra altijd begeleid door een leraar
of gevorderde student. De basistechniek wordt aangeleerd door
een vast patroon te ontwikkelen. We zetten eerst de motivatie door bijvoorbeeld te beginnen met enige gebeden, gevolgd door de
eigenlijke meditatie, en we sluiten af met het toewijden van
de positieve energie die we tijdens de meditatie hebben gecreeerd.
Het mediteren in een groep maakt
de ervaring over het algemeen veel sterker, en vooral wanneer
we ons meerdere dagen geheel op mediteren richten in een retraite zonder veel afleiding dan wordt onze geest vanzelf meer geconcentreerd
en meer open. Vooral bij analytische meditaties en visualisaties
legt de leider tijdens de meditatie uit waar men over na kan
denken en wat er gevisualiseerd wordt.
Meditatie in het Maitreya Instituut?
Er worden meditaties geleid in Amsterdam
op maandag-, woensdag- en donderdagavond en in Emst op dinsdagavond door ervaren studenten. Maar ook tijdens de cursusprogramma's is meditatie een belangrijk onderdeel. Daarnaast zijn er in Amsterdam en Emst dit jaar Mindfulness trainingen, en speciale zaterdagen met meditatie in Amsterdam; zie hiervoor de programmakalender.
Zie ook:
Meditatie: hoe, waarom, waarop door Geshe Sonam Gyaltsen
De voordelen van retraite door Lama Zopa Rinpochee
Effect van meditatie op het brein van VPRO Labyrint: een interessante online documentaire documentaire Wetenschappers onderzoeken meditatie van de BOS
|
